Położenie geograficzne Murzynowa Region, w którym położona jest miejscowość znajduje się na pograniczu dwóch krain geograficznych: Niziny Wielkopolsko-Kujawskiej i Pojezierza Pomorskiego. Krainy te rozdziela Pradolina Toruńsko -Eberswaldzka, dnem której płyną rzeki: Noteć i Warta. Wieś Murzynowo, wchodząca w skład gminy Skwierzyna, położona jest na zachodnim krańcu Puszczy Noteckiej w zakolu Warty przy drodze i linii kolejowej Skwierzyna-Drezdenko. Od Gorzowa Wlkp. oddalona jest o 17 km., a od Skwierzyny 6 km. Murzynowo przecinają dwie trasy: Skwierzyna-Santok przez Gościnowo do Gorzowa; Skwierzyna-Gorzów przez Dobrojewo.

Rys historyczny Murzynowa.

Były różne próby wyjaśnienia etymologii nazwy Murzynowa. Wśród mieszkańców wioski do dziś żyje legenda związana z nazwą Murzynowo, według której właściciel wioski miał czarnoskórego służącego. Dziedzic miał też ulubionego psa, który w czasie spaceru nad stawem w przypałacowym parku, wpadł do wody i zaczął tonąć. Dziedzic wezwał na pomoc służbę. Przybiegł też Murzyn i bez wahania pospieszył psu na ratunek. Ocalił zwierzę, ale sam utonął. Dziedzic, dla upamiętnienia czynu, z wdzięczności za wierność, wieś nazwał Murzynowo. Pierwotna nazwa wioski miała najprawdopodobniej charakter topograficzny i pochodziła od słowa „mora” oznaczającego w polskich dialektach północnych między innymi „mgłę duszącą światło”, a więc mroczne miejsce – rzeki, moczary i puszcza już w XIII wieku dla ludności miejscowej pełniły rolę schronienia i sprzyjały rozwojowi (zbieractwo, rybołówstwo, łowiectwo). Niektórzy przychylają się do opinii badaczy niemieckich, którzy dociekali znaczenia nazwy, nie kryjąc jej słowiańskiego pochodzenia „Eckert wywodził ją od imienia jakiegoś słowiańskiego, szkodliwego bóstwa żeńskiego „Morena” vel „Morana”, natomiast Kaplick przytacza wywód tłumaczący nazwę jako „osada nad morzem” z powodu położenia wsi na rozległym terenie zalewowym pomiędzy Wartą i Notecią”. Najstarszy zapis nazwy wsi pochodzi z 1316 roku 2 i brzmi „Mornove”, a następny z 1359 i brzmi „de Mornow”. Pierwotna nazwa wsi mogła brzmieć „Mornowo” i dopiero w rezultacie procesu tzw znaczeniowego uwyraĄniania przybrała w XVI wieku postać „Murzinow”, „Murzinowo”. Nazwę wsi „Murzynowo” powszechnie stosuje się od 1945 roku. Nazwę wsi „Murzynowo” powszechnie stosuje się od 1945 roku.

Najdawniejsze dzieje Murzynowa.

Murzynowo, znana od co najmniej 1316 roku wieś, ma niezwykle skomplikowaną historię i bardzo powikłane losy. Spowodowała to najpierw rywalizacja o te ziemie między plemionami Pomorzan, Polan i Lubuszan, a póĄniej spory o przynależność państwową wioski, która była przygraniczną miejscowością i należałado tzw. Królewszczyzn zarządzanych przez kasztelana międzyrzeckiego. Po śmierci króla Polski, Przemysłata II w 1296 roku, kasztelanią międzyrzecką władała Brandenburgia. W 1316 roku margrabia Jan nadał Arnoldowi von Uchtenhagen Międzyrzecz z zamkiem a Murzynowo zachował jako własność osobistą. Około 1324 roku Władysław Łokietek odzyskał ten obszar, ale losy Murzynowa w XIV wieku nie są bliżej znane. Podobno zastawił wioskę król Polski w 1393 roku Nałęczom Nowodworskim.3 PóĄniejsze dzieje wsi związane są z polsko-brandenburskim sporem o przebieg granicy państwowej. Spowodowało to, że wieś na długie lata podzielono między oba państwa. Polską połową wsi administrowali starostowie międzyrzeccy. Stanowiła majątek królewski, który często był oddawany w dzierżawę. Brandenburską połową Murzynowa władał ród Rulków (von Rulicke) z nadania elektora brandenburskiego Joachima I w 1499 roku. Wsi nie podzielono - nie przeprowadzono granicy przez środek Murzynowa więc mieszkańcy byli do „pańszczyĄnianego dorobku i opłaty czynszy w równej części dla obu właścicieli, czyli Rulkom i starostom międzyrzeckim”.4 Powodowało to liczne nieporozumienia, a nawet wojny. Przykładem jest wojna o siano w 1541 roku rozpoczęta przez kasztelana międzyrzeckiego Stanisława Myszkowskiego, który wydał rozkaz zajazdu na murzynowskie łąki i ukradł 9 wozów chłopskich i 70 fur siana.”4 W odwecie mardrabia kostrzyński, Hans von Kustrin, przy pomocy kawalerii i piechoty najechał ziemię międzyrzecką, odebrał siano i dodatkowo zabrał kilka wołów. Podział Murzynowa między dwa państwa powodował wiele sporów granicznych. Próbowano temu zapobiec w 1612 roku, kiedy zawarto w zamku międzyrzeckim układ, według którego we wsi powinny zapanować „ : ... prawa dobrego sąsiedztwa i przyjaĄni ...”5 , podpisany przez podstarościego Aleksandra herbu Jastrzębiec Zborowski.5 Stałej granicy dzielącej Murzynowo na dwie części, tak naprawdę, nigdy nie przeprowadzono. Na początku XVIII wieku polską część królewskiego majątku otrzymał Onufry Alkiewicz, zwany Zaroja. Po I rozbiorze Polski w 1772 roku sprzedał Murzynowo właścicielowi z Prus. Skąd pochodzili Rulkowie zarządzający częścią brandemburską nie wiadomo. W 1694 roku 6 ich część wioski przeszła na własność rodziny von Brandt i von Gramm. W 1701 roku własność Grammów zakupił Joachim Fredrich von Wreech i sprzedał ją w 1767 roku Johannowi Eberhardowi Mayerowi von Schoning. Po II rozbiorze Polski, w 1793 roku, Murzynowo włączone zostaje do państwa pruskiego, w latach 1807-1815 powraca w granice Polski – w granice Księstwa Warszawskiego. W 1870 roku król pruski Fryderyk II zagrabił Murzynowo i mimo zrywu Polaków z rejonu Skwierzyńskiego, którzy przyłączyli się do powstańców wielkopolskich, nie udało się wsi przyłączyć do Polski.

Murzynowo w czasie II wojny światowej i po wyzwoleniu w 1945 roku.

W okresie przynależności Murzynowa do Niemiec, wioska nosiła niemiecką nazwę Morrn. Właścicielem majątku i dworku w Murzynowie był Juliusz Delius, najprawdopodobniej brat właściciela tutejszej Fabryki Cegieł Wypalanych. Właścicielem miejscowej rzeĄni był Niemiec Flesher. Sołtysem Murzynowa był wówczas Bryga Majster, a wójtem Reszke. W latach 1939-1945 we wsi był obóz pracy przymusowej umiejscowiony w tutejszej cegielni. Przez cały okres wojny więziono tu 150 osób, głównie Polaków z zachodnich rejonów Wielkopolski. Mieszkali w 8 barakach na skraju wioski pod lasem. Współcześnie zachowały się resztki ogrodzenia z drutu kolczastego okalającego baraki więĄniów. Przy sprawdzaniu doniczek wypalanych w cegielni pracowały również dzieci. Przywieziono do pracy 30 dziewczynek, z których najstarsze miały 13, 14 lat. WięĄniami obozu pracy byli również Francuzi i Rosjanie. Komendantem obozu pracy przymusowej w Murzynowie był funkcjonariusz S.A., Reschke. W drugiej połowie 1944 roku jeńcy i ludność wioski użyta była do prac przy wznoszeniu fortyfikacji polowych, głównie pomiędzy Santokiem a Gralewem. Budowano zapory przeciwpancerne i kopano rowy przeciwczołggowe. W dniu 29 stycznia 1945 roku ogłoszono alarm dla południowo-wschodniej części powiatu gorzowskiego. Mieszkańcy Murzynowa otrzymali rozkaz natychmiastowej ewakuacji. Każda rodzina zabierała żywność i paszę na 14 dni, resztkę dobytku zostawiała pod opiekę miejscowej starszyzny. Około godz. 15.00 z Murzynowa ruszyła pierwsza kolumna uchodĄców z gorzowskiego powiatu. Zarządzający majątkiem w Murzynowie przydzielił uchodzącym traktor, który wziął na hol kilka wozów wyładowanych dobytkiem i zawiózł na nocleg do Jańczewa. Część dzieci i kobiet zdążyła wsiąść do ostatniego pociągu w Santoku, bronionego przez słabo uzbrojony i nieliczny batalion Volkssturmu. Traktorzysta nie zdołał zabrać drugiego transportu wozów, gdyż nocą pod Murzynowem natknął się na sowieckie wojska frontowe. Wrócił do Janczewa. Dnia 30 stycznia, po zajęciu wieczorem w dniu 29 stycznia Murzynowa, Rosjanie dotarli do Janczewa, skąd na ich rozkaz rozpoczął się powrót uciekinierów do swoich miejsc zamieszkania. Murzynowscy uciekinierzy powrócili do swoich domów dopiero w dniach 1 i 2 lutego 1945 roku. Wyzwolenie Murzynowa spod okupacji hitlerowskiej datuje się na dzień 30 stycznia 1945 roku. Wieś wyzwoliły oddziały 4 Korpusu artylerii 8 Armii Gwardyjskiej I Frontu Białoruskiego pod dowództwem generała lejtnanta Wasyla Czujkowa. Po wyzwoleniu, w latach 1945-1946, Murzynowo zagospodarowali Polacy. Zasiedlano tutaj ludność z południa polski- głównie Łemków z województwa rzeszowskiego, kieleckiego i nowosądeckiego oraz Polaków z kresów wschownich. Część mieszkańców stanowiła ludność autochtoniczna- głównie rodziny mieszane: niemiecko-polskie. W 1945 roku Murzynowo miało swoją własną gminę w powiecie gorzowskim. Na czele gminy stał wówczas wójt Kubosik. Niebawem, bo w 1948 roku wieś przełączono do gminy w Lipkach Wielkich. W 1950 roku, wraz z powołaniem województwa zielonogórskiego, Murzynowo uzyskało rangę siedziby gminnej rady narodowej i jako dziesiąta gmina weszła w 1955 roku w granice powiatu skwierzyńskiego, który jednak w 1962 roku został zkilwidowany. Wieś przyłączono do powiatu gorzowskiego. Dnia 1 czerwca 1975 roku miejscowość włączono ponownie do granic gminy Skwierzyna w województwie gorzowskim. Od początku 1999 roku Murzynowo znalazło się w granicach woj. lubuskiego, w powiecie Międzyrzecz.

Topografia Murzynowa.

Zabudowa wsi ma charakter zwarty – ulicowy. Przeważają budynki jednorodzinne murowane. Architekrura zabudowań jest różnorodna. Dominują budynki parterowe z dwuspadowymi dachami z dachówki i nieliczne jednopiętrowe z ozdobnymi fasadami, przed którymi znajdują się ogródki warzywne lub ozdobne otoczone odrodzeniami z siatki lub drewnianych listewek. Istnieją również bloki mieszkalne, z których dwa wybudował dla swoich pracowników Zakład Ceramiki Budowlanej, natomiast pięć pozostałych –PPGR. Perełką architektoniczną jest pałacyk dworski z poddaszem mieszkalnym, okolony pięknym parkiem z kilkoma pomnikami przyrody, w którym znajduje się szkoła podstawowa. Przy głównej drodze Murzynowa ( ul. Skwierzyńska), która prowadzi ze Skwierzyny do Drezdenka, oprócz budynków mieszkalnych znajdują się kolejno: cmentarz z kaplicą, przystanek autobusowy pod pięknymi starymi dębami, przystanek autobusowy przy Barze „Enigma”, pawilon spożywczo –przemysłowy, budynek poczty oraz bubynek nadleśnictwa, w którym zaraz po wojnie mieścił się Urząd Gminy. Skręcając w prawo w centrum wsi ( ul. Kwiatowa) mija się kolejno – sklep spożywczo –przemysłowy, prywatną piekarnię z własnym sklepem oraz bloki i budynki mieszkalne. Jadąc dalej asfaltem, ulicą Skwierzyńską, skręcając w prawo za tablicą Murzynowo ( ul. Sportowa) dojechać można prosto do Cegielni oraz do osiedla Ceramików, a w lewo do zabudowań Klubu Sportowego „Budowlani” przy stadionie sportowym. Zjeżdżając w lewo z ulicy Skwierzyńskiej dojeżdża się do Wiejskiego Ośrodka Zdrowia. Przy najdłuższej ulicy (Kościelna) jadąc od głównego skrzyżowania w kierunku Gorzowa przez Gościnowo znajdują się: remiza strażacka, przystanek autobusowy, majątek ziemski (dawny PGR), szkoła, kościół, sklepik spożywczo –przemysłowy (przy nieczynnej kawiarni „Julita”, a dawniej sali wiejskiej) oraz biblioteka publiczna, w której do 1957 roku funkcjonowała 7-klasowa szkoła podstawowa. Wśród wymienionych budynków wyróżnia się kościół zbudowany w stylu klasycystycznym w 1837 roku, z wieżą od zachodu i prezbiterium dobudowanym w 1883 roku.

Rolnictwo i hodowla.

Na terenie wsi do 1993 roku centralne miejsce zajmowało rolnictwo uspołecznione – PGR administrujący ponad 90% gruntów wsi. Indywidualne gospodarstwa zajmowały znikomy odsetek gruntów. Było to 5 rolników gospodarujących na kilkudziesięciu hektarach. W obrębie gruntów przynależnych do wioski, 82% użytków rolnych stanowiły ziemie klasy IV i VI, a zaledwie 8% to gleby klasy III. Część gruntów to tereny bagienne, które wymagały osuszenia. W tym celu wybudowane zostały rowy otwarte, które zbierały i odprowadzały nadmiar wody. W strukturze użytków rolnych ponad 50% stanowią użytki zielone. Są to łąki i pastwiska. Warunki naturalne oraz klasa gleb warunkowały strukturę zasiewów, w której główne miejsce zajmowały zboża –50%, rośliny oleiste stanowiące ok. 10%, rośliny okopowe –14%, a pastewne –26%. Duża powierzchnia łąk i pastwisk przynależnych do Murzynowa wymusiła rozwój hodowli bydła. Hodowano krowy mleczne i opasy mięsne. Dominującą rasą hodowlaną była rasa nizinna czarno-biała. Przed rokiem 1993 hodowano około 2 tysięcy sztuk bydła i uzyskiwano od 1 krowy średnio około 3300 litrów mleka rocznie.Do punktów skupu odstawiano 200 kg żywca wołowego/ 1ha użytków rolnych. Charakter produkcji roślinnej nie sprzyjał rozwojowi chowu trzody chlewnej. W czasie istnienia PGR była chlewnia na około 300 sztuk. Krowy mleczne i trzoda chlewna, po zlikwidowaniu PGR, hodowane były przez indywidualnych rolników tylko na własne potrzeby. Po 1993 roku tereny i nieruchomości zlikwidowanego PGR-u przejęła Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa, która część tych terenów sprzedała lub wydzierżawiła rolnikom murzynowskim, a część dzierżawiła: spółce „Rolmarket”, póĄniej spółce „Anser”. W 2002 roku część tych terenów wykupił prywatny właściciel; pozostała część została we władaniu Agencji.

Przemysł, rzemiosło i handel w Murzynowie.

Największy wpływ na rozwój Murzynowa miała cegielnia (wybudowano ją w 1928 roku), którą w 1945 przejęto na własność państwa jako mienie opuszczone przez niemieckiego właściciela. Do 1951 roku produkowano tu cegłę pełną, dziurawkę, cegłę półklinkierową, którą wysyłano do Warszawy na budowę Pałacu Kultury i Nauki. W 1952 roku na bazie cegielni utworzone zostaje przedsiębiorstwo o nazwie Murzynowskie Zakłady Ceramiki Budowlanej, które w 1958 roku przemieniono na Skwierzyńskie Zakłady Przemysłu Terenowego Materiałów Budowlanych w Murzynowie. Połączono wówczas Cegielnię Murzynowo, Skwierzyna Gaj i Żwirownię Gaj w jedno przedsiębiorstwo. W 1960 roku nastąpiła dalsza reorganizacja przedsiębiorstwa. W jego skład weszły cegielnie: Gorzów, Chwalęcice Dolne, Witnica II, Muszkowo, Drawiny i Stare Kurowo. Dnia 1 stycznia 1966 roku nastąpiło połączenie 2 przedsiębiorstw przemysłu ceramicznego: Witnicy i Murzynowa. Powstają Gorzowskie Zakłady Ceramiki Budowlanej z siedzibą w Skwierzynie. W tym okresie Cegielnia Murzynowo wytwarzała kratówkę K 2. Pracowali w niej mieszkańcy Murzynowa, Skwierzyny i innych okolicznych wsi. W 1968 roku pracowały tu 133 osoby, 9 a w 1984 roku –82 osoby. Cegielnia troszczyła się o swoich pracowników. W Murzynowie w 1964 roku powstała łaĄnia, szatnia, stołówka, gabinet lekarski. Użytkowała to załoga i członkowie ich rodzin. Dzieciom organizowano wyjazdy na kolonie, a pracownikom wczasy w zakładowym ośrodku wczasowym w Ustroniu Morskim lub oferowano domki campingowe nad jeziorem Długie. Gorzowskie Zakłady Ceramiki Budowlanej funkcjonowały do 1992 roku. W 1993 Cegielnia została zakupiona przez prywatną spółkę –„Budinstal” z Międzyrzecza, która zamknęła produkcję w 2003 roku. Usługi dla ludności Murzynowa świadczy Urząd Pocztowy i indywidualne zakłady rzemieślnicze branży krawieckiej i stolarskiej. Mieszkańcy wsi posiadali do dyspozycji 3 sklepy spożywcze, piekarnię oraz bar „Enigma”.

Oświata i nauka w Murzynowie.

Historia polskiej szkoły w Murzynowie rozpoczęła się po okupacji – roku 1945. Po wyzwoleniu, osiedleni tu Polacy zaczęli organizować programowe nauczanie (przed wojną i w czasie wojny nie istniała polska oświata). Zalążkiem pierwszej po wyzwoleniu polskiej szkoły była niepełna, kilkuklasowa szkoła, która mieściła się w starym budynku mieszkalnym położonym przy drodze bocznej od trasy na Drezdenko. Ciasne i niefunkcjonalne pomieszczenia nie mogły pełnić roli klas szkolnych. Dlatego w budynku zorganizowano przedszkole, a szkołę przeniesiono do bardziej funkcjonalnego – obecnie mieści się tam biblioteka. Dwa lata zajęło mieszkańcom Murzynowa zorganizowanie pełnej, 7-klasowej szkoły podstawowej. Wiadomo, że w latach od 1947 do 1957 taka szkoła funkcjonowała lecz brak informacji na temat liczby uczniów i grona pedagogicznego. W 2003 roku do szkoły uczęszczało 122 dzieci, która mieściła się w budynku dworskim. Dyrektorem szkoły była pani mgr Bogumiła Pijarowska, która piastowała tą funkcję od 1994 roku. Pod jej kierunkiem pracowało 11 nauczycieli i 3 pracowników administracyjnych. Wspólnie ze swym gronem pedagogicznym, uczniami i rodzicami, odnosiła sukcesy dydaktyczno- wychowawcze. Dzieci w wieku przedszkolnym w latach 1984 – 1989 10 1984-1985 101 1985-1986 101 1986-1987 104 1987-1988 110 1988-1989 113 Dzieci w wieku szkolnym w latach 1984 – 1989 11 1984-1985 182 1985-1986 182 1986-1987 191 1987-1988 193 1988-1989 194 Biblioteka w Murzynowie mieściła się w budynku przy szosie Skwierzyna – Santok przez Gościnowo. Pierwszą bibliotekarką od 1957 roku była pani Pułtorak, a od 1982 roku była nią pani Mariola Piekarska. W 2003 roku biblioteka posiadała ponad 7500 wolumenów, których liczba systematycznie wzrastała. Obsadę biblioteki stanowiła 1 osoba. W tym roku zarejestrowanych było i systematycznie korzystających z księgozbioru około 300 czytelników, a bibliotekę odwiedziło ok. 2500 osób. Księgozbiór obejmował działy: poezja i dramaty, literatura dla dzieci i młodzieży, beletrystyka dla dorosłych, literatura popularno -naukowa. Biblioteka dysponowała czytelnią, gdzie można było skorzystać z bogatego księgozbioru podręcznego oraz przeczytać aktualną prasę. Życie kulturalno -oświatowe wioski skoncentrowane było wokół szkoły i biblioteki. Te dwie instytucje inicjowały liczne wydarzenia o charakterze kulturalnym. Dzieci i młodzież uczestniczyła w konkursach literackich i rysunkowych, piosenkarskich, recytatorskich i tanecznych oraz naukowych. Dzięki temu sprawdzały swoje możliwości, poznawały kulturę regionu, rozszerzając wiedzę na temat otaczającego ich świata. Mieszkańcy Murzynowa chętnie uczestniczyli w zabawach i festynach organizowanych z okazji Nowego Roku, karnawału, dożynek i innych świąt. Chętnie też, z dobrym skutkiem, przystępowali do gminnego konkursu „Piękna Wieś”(organizowanego corocznie od 1995 roku), w którym do 2003 roku wieś zwyciężyła dwukrotnie (w 1998 i 2003 roku). W indywidualnym konkursie na „Najpiękniejszą Zagrodę” udało im się zwyciężyć trzy razy. W związku ze zdobyciem pierwszego miejsca w konkursie na „Piękną wieś”, w 1998 roku, Murzynowo zorganizowało dożynki gminne (był to jeden z warunków konkursu), które połączono z obchodami 50-lecia działalności ZLKS „Budowlani”. Dla rozwoju kulturalnego mieszkańców Murzynowa dużą rolę odegrało kino objazdowe, a od 1985 roku do 1988 było kino stałe. Z inicjatywy zarządu Zakładowego Ludowego Klubu Sportowego „Budowlani” dnia 6 maja 1985 roku12 Okręgowe Przedsiębiorstwo Rozpowszechniania Filmów w Szczecinie wyraziło zgodę na prowadzenie zakładowego kina stałego. Tego dnia podpisano umowę regulującą zasady funkconowania kina „Ceramik” w Murzynowie. Sala kinowa mieściła się w budynku należącym do obiektów sportowych Klubu. Komisja kwalifikacyjna, powołana przez Dyrektora Okręgowego Przedsiębiorstwa Rozpowszechniania Filmów w Szczecinie, zakwalifikowała kino do drugiej kategorii i pozwoliła by widownię podzielono na 10 rzędów, po 10 miejsc w każdym rzędzie.13 Projekcje filmów odbywały się dwa razy w tygodniu. Wyświetlano filmy dla dzieci i dorosłych. Funkcjonowanie kina zakłócały kłopoty ze sprzętem, częstym awariom ulegał aparat projekcyjny, co powodowało zanikanie obrazu i głosu. Sala kinowa w okresie jesiennym i zimowym była Ąle ogrzewana. Chętnych do oglądania filmów w kinie „Ceramik” było niewielu, dlatego dnia 21 grudnia 1988 roku kino zamknięto, a sprzęt kinotechniczny przekazano Okręgowemu Przedsiębiorstwu Rozpowszechniania Filmów w Szczecinie.14

Zabytki Murzynowa.

Najpiękniejszą budowlą wsi jest kościół. Świątynię mieszkańcy Murzynowa mieli od samego początku. Kiedy powstała, jaka była jej wielkość i jaka była organizacja kościelna, nie wiadomo. Nie zachowały się informacje na ten temat. Jest pewne natomiast, że w 1580 roku kościół w Murzynowie stanowił formalnie filię parafii w Skwierzynie. W 1640 roku zanotowano, że kościół został zburzony, a w 1725 roku 15 go odbudowano. Nowy kościół, zbudowany z tzw. muru pruskiego powstał z inicjatywy księcia Antoniego Jabłonowskiego w 1774 roku15 i był filią kościoła parafialnego w Skwierzynie. W 1782 roku kościół w Murzynowie stał się własnością protestantów. Odkupili go od katolików protestanccy właściciele murzynowskiego majątku z zastrzeżeniem, że katolicy będą mogli, kilka razy w roku organizować swoje nabożeństwa. Odbudowany w XVIII wieku kościół spłonął prawdopodobnie w 1834 roku. Od tej daty do 1837 roku trwała budowa nowej świątyni. Obecny kościół ma kształt z 1883 roku. Przez wiele lat, aż do 1947 roku był wielowyznaniowy: katolicko – protestancki. Dnia 25 grudnia tegoż roku został poświęcony Niepokalanemu Sercu NMP i przyłączony do parafii w Skwierzynie.

Kultura fizyczna w Murzynowie.